Khi World Athletics giữ vững lệnh cấm Nga, Coe thừa nhận cần một giải pháp: Bài toán quản trị hay cuộc chiến pháp lý kéo dài?

BUDAPEST — Giữa những tràng pháo tay chào đón các nhà vô địch mới của Ultimate Championship, Chủ tịch World Athletics Sebastian Coe đứng trước phòng họp báo và nói một câu mà hai phe đối lập đều có thể dùng làm vũ khí: "Lập trường của chúng tôi sẽ không thay đổi. Nhưng chúng tôi cần tìm ra giải pháp." Đó là câu nói của ngày cuối cùng tại sự kiện điền kinh quan trọng nhất năm 2026, và nó được cân nhắc ở mức chính xác của một người đang chờ phiên xử tại Tòa Trọng tài Thể thao (CAS) ở Lausanne. Tôi đã có mặt tại phòng họp báo, ngồi ở hàng ghế sau, ghi lại từng từ Coe sử dụng — và đặc biệt chú ý đến những từ ông chọn không nói. "Từ năm 18 tuổi, tôi tin rằng mỗi vị trí tôi đảm nhận... đều liên quan đến sự liêm chính." Tôi từng nghĩ mình đến để bình luận trận đấu, hóa ra tôi đến để lắng nghe những con người — và câu nói đó không phải chiến thuật, mà là một lời khai có định hướng, được thiết kế để đứng vững trước một tòa án. Bối cảnh của cuộc tranh chấp ba năm về sự tham gia của các vận động viên Nga và Belarus trong điền kinh quốc tế không bắt đầu từ một bài phát biểu ở Budapest. Nó khởi nguồn vào tháng Ba năm 2026, khi World Athletics ban hành lệnh cấm toàn diện đối với vận động viên hai quốc gia này — ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Lệnh cấm đó khác biệt rõ rệt với phản ứng của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC), vốn sớm thiết lập một cơ chế tư cách trung lập cho phép vận động viên Nga tranh tài dưới cờ trung lập. Trong ba năm qua, các liên đoàn khác đã "dần dần tái hòa nhập" vận động viên dưới tư cách trung lập. Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU) là ví dụ điển hình: họ cấp tư cách trung lập cho một số vận động viên Nga, nhưng cũng thu hồi khi cần — trường hợp Kamila Valieva trong trượt băng nghệ thuật là minh chứng rõ nét nhất rằng tư cách trung lập không phải tấm khiên vĩnh cửu. Đó chính là vũ đài mà Coe chọn cho thông điệp của mình: Ultimate Championship, sản phẩm thương mại hoàn toàn mới của World Athletics, lần đầu tiên tổ chức tại Budapest. Coe không vô tình sử dụng sự kiện này để tái khẳng định lệnh cấm; ông muốn nó vang xa nhất có thể, giữa lúc cả thế giới đang nhìn vào một sản phẩm mới được quảng bá. Phân tích cốt lõi phải bắt đầu từ vị trí độc nhất của World Athletics. "Đây là một trong những lập trường khắt khe nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào," Coe nói với phóng viên hôm thứ Bảy — tự hào nhưng cũng là thừa nhận rằng vị trí đó đang cô đơn hơn bao giờ hết. Liên đoàn Điền kinh Nga (RusAF) đã nộp đơn khiếu nại lên CAS vào tháng Bảy năm 2026. Một đơn khiếu nại tiếp theo được đệ trình "vào tháng trước" — khoảng tháng Tám — và phiên điều trần được kỳ vọng diễn ra "trong những tháng tới." Chỉ riêng chuỗi thủ tục kéo dài này đã cho thấy đây không phải một vụ kiện có thể giải quyết nhanh gọn. CAS có tiếng là không vội vàng với những trường hợp mang tính bước ngoặt. Nhưng điều khiến tuyên bố của Coe trở nên đặc biệt đáng chú ý là cách ông cố tình định hình lại cuộc tranh luận. "Đây không phải về chính trị hay hộ chiếu. Đây là về sự liêm chính của cuộc thi đấu." Bằng cách gộp lệnh cấm địa chính trị với di sản chống doping của Nga — RusAF đã bị đình chỉ kể từ vụ bê bối doping năm 2026, trước cả khi xung đột Ukraine xảy ra — World Athletics tạo ra một tình huống mà thuật ngữ "liêm chính" trở thành từ ngữ có thể bị thách thức theo cả hai hướng. Ngoài ra còn một bất đồng rộng hơn nhiều. RusAF đã chính thức phàn nàn rằng họ không thể "tham gia vào các quy trình ra quyết định của World Athletics" — đây không chỉ là vấn đề vận động viên có được lên sân hay không, mà là câu chuyện đại diện thể chế. Một liên đoàn quốc gia bị loại khỏi tiếng nói trong cơ quan quản lý toàn cầu sẽ chiến đấu không chỉ vì huy chương, mà vì cả quyền bỏ phiếu trong các đại hội liên đoàn. Các dấu hiệu từ phía Nga cho thấy cuộc chiến này được dẫn dắt ở cấp nhà nước. Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev tuyên bố qua hãng TASS rằng "tất cả các vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS" — một dấu hiệu cho thấy Nga đang phối hợp chiến dịch pháp lý xuyên suốt nhiều môn thể thao, và vụ kiện của RusAF chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn. Coe từ chối tiết lộ chiến lược pháp lý của mình. "Tôi không nghĩ rằng các đội ngũ pháp lý của chúng tôi sẽ cảm ơn nếu tôi trình bày cách tiếp cận của họ." Đây là câu trả lời của một người đang chờ xử — không phải của một người đang cố thuyết phục công chúng. Và đó là lý do vì sao phiên điều trần sắp tới sẽ mang tính bước ngoặt: nó sẽ là một phán quyết pháp lý, không phải một chiến thắng truyền thông. Góc nhìn ngược dòng ở đây thường bị các bài viết bỏ qua: lập trường "liêm chính" có thể chính là điểm yếu lớn nhất của World Athletics trước CAS, không phải điểm mạnh. Bằng cách gộp hai cuộc chiến — địa chính trị và chống doping — vào một thuật ngữ duy nhất, World Athletics tạo ra một lập luận mà các luật sư của RusAF có thể tháo gỡ từng lớp. Nếu tòa bác bỏ một phần lập luận, "liêm chính" sẽ không còn đủ sức để biện minh cho một sự loại trừ kéo dài. Thêm vào đó là một nghịch lý thương mại mà Coe chưa giải quyết. World Athletics vừa ra mắt Ultimate Championship — sản phẩm muốn toàn cầu hóa — trong khi vẫn duy trì lệnh cấm với một trong những cường quốc điền kinh lớn nhất hành tinh. Khi khán đài trống, tiếng vỗ tay duy nhất còn lại là tiếng của chính mình — và câu nói đó có thể áp dụng cho bất kỳ sản phẩm thể thao nào cố mở rộng trong khi thu hẹp cơ sở vận động viên. Về lâu dài, sự xung đột giữa toàn cầu hóa thương mại và loại trừ chính trị sẽ không thể giải quyết chỉ bằng một bài phát biểu ở Budapest. Câu hỏi thực sự không phải là liệu World Athletics có thắng vụ CAS hay không. Câu hỏi đặt ra là: nếu họ thắng, lập trường khắt khe nhất trong giới thể thao có thể đứng vững bao lâu trước khi từng liên đoàn khác — ISU rồi đến những người khác — lần lượt rời khỏi hàng ngũ? Phiên điều trần sắp tới có thể không đến sớm như tuyên bố "trong những tháng tới" của Coe. Khi nó đến, ba kịch bản mở ra. World Athletics thắng hoàn toàn, lệnh cấm được duy trì — thiết lập tiền lệ cho phép các liên đoàn khác tiếp tục loại trừ. World Athletics thua, buộc phải tạo cơ chế tư cách trung lập — một cuộc đại tu về quản trị. Hoặc World Athletics thắng một phần, buộc phải định nghĩa lại quy trình xem xét và thời hạn — để lại sự loại trừ cơ bản nhưng trên nền tảng pháp lý yếu hơn. Coe có thể đã thắng vòng truyền thông ngắn hạn tại Budapest, nhưng cuộc chiến pháp lý dài hạn mới chỉ bắt đầu — và nó sẽ không có khán đài nào vỗ tay khi kết thúc.