Việt Nam 0-2 Thái Lan: hàng công mất Xuân Son, nhưng vấn đề nằm sâu hơn thế

Bandung, những phút cuối trận. Trên khán đài, một nhóm cổ động viên Việt Nam vẫn đứng nguyên, khăn quàng còn quấn trên cổ, không ai chịu ngồi xuống. Dưới sân, Đình Bắc đi bộ về phía vòng tròn giữa sân, hai tay buông thõng, mắt không nhìn lên khán đài. Ở khu vực kỹ thuật, Kim Sang Sik đứng bất động lâu hơn mức một huấn luyện viên thường đứng sau tiếng còi mãn cuộc.

Tôi đã ngồi rất nhiều trận ở khu vực hỗn hợp, nơi người ta chỉ được hỏi vài câu và thường trả lời bằng những câu ngắn. Ở đó luôn có một điều lặp lại: khán giả nhớ bàn thắng, nhưng quên ai là người khiến bàn thắng trở nên khả thi. Đêm Bandung, thứ biến mất khỏi đội tuyển Việt Nam không phải một cái tên trên bảng tỉ số. Nó là một chức năng.

Phòng thay đồ không nói dối — nó chỉ thì thầm đúng người, đúng lúc. Và đêm ấy, nó thì thầm điều không ai muốn nghe: đội bóng này đang vận hành quanh một người, và người đó ngồi ngoài.

Một trận đấu bị đảo ngược thế cờ

Việt Nam bước vào trận gặp Thái Lan trong khuôn khổ vòng bảng, với sơ đồ 3-4-3 quen thuộc. Thái Lan không dựng lên một thế trận hoa mỹ. Họ làm điều ngược lại: nhường bóng, lùi sâu, giữ cự ly giữa các tuyến, và chờ. Sarach Yooyen mở tỉ số bằng một cú sút xa. Giới phân tích thường gọi đó là bàn thắng của may mắn, nhưng nó là hệ quả của một lựa chọn có chủ đích: chấp nhận nhường tuyến giữa để giữ chặt tuyến dưới.

Sau bàn thua, Việt Nam buộc phải dâng cao. Đó là lúc trận đấu rẽ sang hướng khác. Một bàn thắng của Việt Nam bị VAR từ chối vì lỗi việt vị. Đội bóng cầm bóng nhiều hơn, nhưng những cơ hội lại chủ yếu đến từ các cú dứt điểm ngoài vòng cấm. Đó là dấu hiệu quen thuộc của thế trận cầm bóng mà không xuyên được vào vùng nguy hiểm.

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ khác. Theo đánh giá của chuyên gia Đoàn Minh Xương trên báo Tuổi Trẻ, Việt Nam mạnh nhất khi đá phòng ngự phản công. Đêm Bandung, thế cờ bị đảo ngược: đội bóng bị đẩy vào trạng thái phải tấn công, đúng cái trạng thái mà họ ít thoải mái nhất. Bàn thua sớm lấy đi nhiều hơn một bàn thắng. Nó lấy đi vũ khí số một.

Và trong thế cờ bị đảo ngược ấy, đội tuyển Việt Nam phải đá mà không có Nguyễn Xuân Son.

Mất một chức năng, không phải mất một bàn thắng

Cần nói rõ điều này trước khi bàn tiếp. Xuân Son không chỉ là người ghi bàn. Anh là người giữ bóng ở tuyến trên — dạng tiền đạo có thể nhận bóng trong tình huống bị kèm, che bóng bằng thân người, giữ nhịp cho cả khối đội hình tiến lên, và quan trọng nhất, chiếm chỗ của trung vệ đối phương. Khi một cầu thủ như thế vắng mặt, đội bóng mất một mắt xích trong chuỗi vận hành.

Đó là lý do vì sao thống kê kiểm soát bóng đêm ấy dễ gây hiểu lầm. Việt Nam cầm bóng, nhưng bóng đi vòng quanh hàng tiền vệ Thái Lan thay vì xuyên qua. Không có ai ở tuyến trên làm điểm tựa, các đường chuyền dọc buộc phải chuyển thành đường chuyền ngang, và cuối cùng kết thúc bằng một cú sút xa. Một cú sút xa thường không phải là lựa chọn tấn công. Nó là dấu hiệu cho thấy đội bóng đã hết cách.

Thái Lan hiểu điều đó. Họ tổ chức khối phòng ngự thấp, mời Việt Nam dâng lên, rồi chờ sai số để phản công. Việc Chanathip Songkrasin được dùng như một "số 9 ảo" là chi tiết đáng chú ý: anh lùi xuống giữa các tuyến, kéo trung vệ Việt Nam ra khỏi vị trí, và mở ra khoảng trống phía sau. Với một hàng tiền vệ đã mỏng, Việt Nam gần như không có phương án theo kèm.

Hàng tiền vệ ấy mỏng đến mức nào? Câu trả lời nằm ở một quyết định rất dễ bị bỏ qua. Giữa trận, Kim Sang Sik chuyển từ 3-4-3 sang 3-5-2, và đẩy Cao Quang Vinh — một hậu vệ cánh — vào đá giữa. Dùng một hậu vệ cánh để lấp chỗ tiền vệ trung tâm không phải là sáng tạo chiến thuật. Đó là dấu hiệu của sự thiếu hụt nhân sự. Khi một đội bóng phải kéo người từ tuyến dưới lên tuyến giữa, vấn đề không còn nằm ở sơ đồ.

Đến hiệp hai, Hải Long và Hoàng Đức vào sân, thế trận có phần gắn kết hơn. Nhưng Hoàng Đức vừa trở lại sau chấn thương, và điều đó nói lên nhiều thứ về việc đội bóng đã bước vào giải với một đội hình chưa sẵn sàng đến mức nào. Những thay đổi ấy cải thiện khả năng luân chuyển bóng, nhưng không tạo ra được mối đe dọa thật sự trong vòng cấm.

Có một nghịch lý đáng suy nghĩ. Đội tuyển Việt Nam mạnh nhất khi được phép đá phòng ngự phản công, nhưng chính bàn thua sớm đã tước đi quyền được đá theo cách đó. Từ phút Sarach Yooyen ghi bàn, Việt Nam buộc phải chơi thứ bóng đá mà họ không giỏi nhất, với một hàng công không có người giữ bóng. Hai yếu tố ấy cộng lại, và tỉ số 0-2 không còn là một tai nạn.

Nhìn từ phòng thay đồ, câu chuyện không nằm ở một cầu thủ vắng mặt. Nó nằm ở một đội bóng không có phương án B cho vị trí trung phong.

3-4-2-1 nhìn trên giấy là số; nhìn từ phòng thay đồ là những con người sẵn sàng hy sinh vị trí cho nhau. Câu ấy đúng với những đội bóng có chiều sâu. Với Việt Nam đêm ấy, nó chỉ đúng một nửa: người ta sẵn sàng hy sinh vị trí, nhưng không có ai để thay vào.

Cái tên được nhắc nhiều nhất lại là người không đá

Sau trận, câu chuyện được kể lại theo một cách rất tiện lợi: Việt Nam thua vì thiếu Xuân Son. Điều này đúng về định hướng, nhưng quá đơn giản về nguyên nhân.

Cách kể ấy đặt toàn bộ trách nhiệm lên một chấn thương — tức là lên một biến cố nằm ngoài tầm kiểm soát của ban huấn luyện. Trong khi đó, những dữ kiện khác ít được nhắc: đội bóng bước vào giải với quá nhiều vấn đề, không có đội hình đầy đủ, và phần lớn cầu thủ không ở trạng thái thể lực tốt. Đó là những vấn đề thuộc khâu chuẩn bị, không thuộc về vận may.

Tôi từng nghe rất nhiều lần câu "giá như có cậu ấy thì khác". Nó êm tai, và nó bảo vệ được nhiều người. Nhưng nó cũng che đi một sự thật khó chịu: một đội bóng tranh ngôi vô địch khu vực không được phép phụ thuộc vào một trung phong đến mức ấy.

Đình Bắc là người chịu hậu quả nặng nhất. Cậu bị đặt vào vai trò của một tiền đạo mục tiêu — một hồ sơ hoàn toàn khác với điểm mạnh của mình — rồi bị đánh giá là "không làm được gì". Sự lệch vai trò ấy là lỗi của hệ thống, không phải của người trẻ bị đẩy vào đó.

Cũng cần nói thêm về cách chúng ta đọc tin. Bài phân tích này dựa gần như hoàn toàn vào ý kiến của một chuyên gia, không có dữ liệu bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số pressing, không có số lần vào vòng cấm. Không ai trong chúng ta có thể khẳng định chắc chắn thất bại này đến từ việc thiếu trung phong hay từ một cấu trúc tấn công bị hỏng. Hai cách giải thích ấy dẫn đến hai kết luận rất khác nhau về tương lai.

Mỗi bản hợp đồng là một chia ly được đóng khung bằng chữ ký. Và mỗi lần đội tuyển phụ thuộc vào một bản hợp đồng nhập tịch ở vị trí mũi nhọn, câu hỏi thật sự không phải là cầu thủ ấy giỏi đến đâu. Câu hỏi là ở nhà, chúng ta đang thiếu ai.

Điều đáng theo dõi tiếp theo

Trận đấu ở Bandung đã kết thúc, nhưng với tôi nó chưa dứt. Thứ đáng theo dõi không nằm ở thời điểm Xuân Son trở lại, mà ở cách đội bóng sẽ đá khi anh trở lại. Nếu câu trả lời vẫn là "đá quanh cậu ấy", thì vấn đề chưa được giải quyết, chỉ được hoãn lại.

Bóng đá hiện đại chạy bằng dữ liệu, nhưng nhịp tim vẫn nằm ở phòng thay đồ. Và trong phòng thay đồ đêm ấy, điều vang lên rõ hơn cả tiếng còi là một câu hỏi: nếu người ấy không còn ở đó, chúng ta là ai?