Đồng Nai - CAHN: Tấm thẻ vàng bị bỏ sót và trách nhiệm chưa gọi tên của tổ VAR

Trong bóng đá, có những pha bóng mà khán giả nhìn thấy trước cả trọng tài. Chiều 20/9, ở trận Đồng Nai tiếp Công an Hà Nội, Nguyễn Đình Bắc nhận bóng ở hành lang phải, xoay người, và trái bóng đã rời chân anh từ lâu. Huỳnh Tấn Sinh lao tới từ phía sau. Lần thứ nhất. Rồi lần thứ hai. Bóng không còn ở đó, nhưng chân của trung vệ Đồng Nai vẫn tìm tới bắp chân của tiền đạo đối phương.

Trên khán đài, tiếng ồ vang lên hai nhịp rồi tắt rất nhanh. Trọng tài Lê Vũ Linh rút thẻ vàng. Trong cùng trận, Lê Văn Sơn đánh cùi chỏ về phía Đình Bắc. Không một tấm thẻ đỏ nào được rút ra ở hai tình huống mà người ngồi ở hàng ghế cao nhất cũng nhận ra là có chủ đích.

Người ta thống kê bàn thắng. Tôi thu thập những lần họ gục ngã và đứng dậy.

Một mùa giải mới đi qua vài vòng

Để hiểu vì sao chiều 20/9 không thể xem là chuyện nhỏ, cần đặt nó vào chuỗi sự việc của V-League 2026-2027. Ở vòng 2, Đoàn Văn Hậu (Công an Hà Nội) vào bóng khiến Doãn Ngọc Tân (Thể Công Viettel) gãy chân. Cũng ở vòng đấu ấy, ngoại binh Ezequiel Santos Da Silva (Nam Định) đạp vào bụng Võ Hữu Việt Hoàng (SHB Đà Nẵng). Hai pha bóng, hai nạn nhân, và hai khoảng thời gian thi đấu có thể đã bị lấy đi khỏi phần còn lại của mùa giải.

Đến lượt Đồng Nai gặp Công an Hà Nội, kịch bản không lặp lại ở dạng chấn thương. Nó lặp lại ở dạng nhờn luật.

Sau chuỗi sự việc này, đại diện Ban tổ chức giải, VPF và VFF đã gặp trực tiếp Ban trọng tài VFF. Nội dung cuộc gặp xoay quanh một cụm từ được nhắc đi nhắc lại: "làm đúng luật". Trong ngữ cảnh điều hành một giải đấu chuyên nghiệp, cụm từ ấy cụ thể hơn vẻ ngoài của nó. Nó có nghĩa là không được bỏ sót lỗi, không được bỏ sót thẻ.

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ lần này cuộc họp không hướng về phía cầu thủ. Nó hướng về phía những người cầm còi.

Tấm thẻ đỏ bị bỏ quên và phép phân loại

Trao đổi với báo chí sau trận, cựu Phó chủ tịch chuyên môn VFF, cựu Trưởng ban trọng tài VFF Dương Vũ Lâm nói thẳng: "Trọng tài Lê Vũ Linh đã bỏ sót thẻ, liên quan đến pha bóng này. Huỳnh Tấn Sinh bỏ bóng đá người quá phô, nhưng không bị thẻ đỏ". Ông Lâm cũng đặt ra một phép so sánh đáng lưu tâm: nếu Ban kỷ luật quyết định phạt nguội, treo giò Tấn Sinh vì lỗi này, thì trọng tài Lê Vũ Linh cũng phải chịu mức xử lý tương tự.

Điểm mấu chốt của câu chuyện không nằm ở can đảm rút thẻ. Nó nằm ở phép phân loại hành vi. Trong Luật 12, một cầu thủ dùng sức mạnh quá mức nhắm vào đối phương khi không còn tranh chấp bóng được xếp vào nhóm hành vi thô bạo, và hình phạt bắt buộc là thẻ đỏ trực tiếp. Ngược lại, một pha vào bóng bất cẩn hoặc liều lĩnh trong lúc hai bên cùng tranh bóng thuộc nhóm lỗi cần cảnh cáo.

Ranh giới giữa hai nhóm này quyết định toàn bộ dây chuyền trách nhiệm phía sau. Nếu trọng tài phân loại cú đá của Huỳnh Tấn Sinh là hành vi thô bạo, ông buộc phải rút thẻ đỏ, và tổ VAR có quyền can thiệp khi một thẻ đỏ trực tiếp bị bỏ sót. Nếu trọng tài phân loại đó là một pha tranh chấp liều lĩnh, ông chỉ cần cảnh cáo, và tổ VAR bị chính giao thức trói tay khi tình huống đã được xử lý bằng một tấm thẻ.

Nói cách khác, cái sai nằm ở một ô vuông rất nhỏ trong biên bản: sự kiện được ghi là lỗi cần cảnh cáo, thay vì hành vi thô bạo.

Tôi từng viết một điều đúng theo cách của mình, rồi học nó sai theo cách của thế giới. Và trong nhiều năm theo dõi bóng đá trong nước, tôi nhận ra rằng những tranh cãi lớn nhất của V-League hiếm khi nổ ra ở chỗ các đội chơi khác nhau. Chúng nổ ra ở chỗ luật được áp dụng khác nhau.

Điều ông Dương Vũ Lâm nêu ra vì thế có giá trị hơn một lời phàn nàn. Tổ VAR trong trận Đồng Nai gặp Công an Hà Nội gồm các ông Võ Hoài Thương và Nguyễn Thành Sơn. Ông Lâm tách thành hai nhánh. Một, nếu tổ VAR đã tư vấn cho trọng tài chính về việc phải rút thẻ đỏ nhưng bị trọng tài chính phủ quyết, thì tổ VAR đã hoàn thành nhiệm vụ. Hai, nếu tổ VAR không tư vấn, thì các trọng tài VAR cũng phải bị xử lý.

Đây là cách đặt vấn đề đáng học: không kết luận thay cơ quan kỷ luật, nhưng vạch sẵn hai con đường và yêu cầu mỗi con đường phải dẫn tới một cái tên.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, phần lớn các pha bỏ bóng đá người ở V-League đều có chung một đặc điểm: chúng xảy ra ngoài tầm nhìn của trọng tài chính. Bóng đã đi hướng khác, trọng tài đang xoay theo hướng bóng, còn cú đá lại đến từ phía sau lưng ông. Đó chính xác là loại tình huống mà công nghệ hỗ trợ video được sinh ra để xử lý.

Ban kỷ luật VFF có quyền xử lý sau trận dựa trên băng ghi hình. Cơ chế này, thường được gọi là phạt nguội, là van an toàn của mọi giải đấu chuyên nghiệp. Nhưng nó có một giới hạn cấu trúc: phạt nguội sửa được hình phạt, không sửa được trận đấu. Ba điểm vẫn nằm nguyên trên bảng tỉ số, và bắp chân của Đình Bắc vẫn phải chịu hai cú đá trong khoảng thời gian mà lẽ ra trận đấu đã có một người ít hơn bên phía Đồng Nai.

Điều này dẫn tới một câu hỏi khó chịu hơn. Nếu ở một giải đấu mà mỗi trận có hàng chục máy quay, một cầu thủ vẫn đủ tự tin đá nguội đối phương hai lần liên tiếp, thì động cơ nào đang được nuôi dưỡng trong anh ta? Một án treo giò vài trận có thể là chi phí chấp nhận được cho một đội bóng đang cần điểm.

Vì vậy, việc bỏ sót thẻ đỏ hiếm khi là lỗi của một người. Nó là lỗi của một quy trình bốn mắt: một trọng tài chính, hai trọng tài VAR trong phòng kín, và ở giữa là một giao thức về phép phân loại.

Nếu quy trình bốn mắt cùng nhìn mà không ai lên tiếng, thì treo còi một trọng tài không giải quyết được gì. Trận đấu sau sẽ vẫn có một pha bóng ở phía sau lưng ai đó.

Góc nhìn phản trực giác

Có một điều ít được nói tới trong các cuộc tranh luận về kỷ luật trọng tài ở Việt Nam. Không ai công bố các án phạt dành cho trọng tài. Ông Dương Vũ Lâm cũng thừa nhận điều này, và gợi ý một cách kiểm tra gián tiếp: cứ theo dõi danh sách trọng tài được phân công ở các vòng đấu kế tiếp. Nếu một trọng tài vừa làm việc ở vòng đấu trước mà không xuất hiện trong các vòng đấu liền sau, khả năng cao là người đó đang chịu kỷ luật.

Đây là điểm nghẽn thật sự. Một hệ thống kỷ luật không công bố thì không răn đe được ai, không bảo vệ được ai, và cũng không minh oan được ai. Nó chỉ chuyển sự bất mãn từ sân cỏ sang những dãy số trên một bảng phân công.

Sự nghi ngờ từng là người bạn đồng hành. Giờ nó là cái bóng tôi học cách vẽ theo.

Còn một tầng nữa mà ít người nhắc tới. Trong nhiều năm làm việc với bóng đá nữ Việt Nam, tôi từng ngồi ở những khán đài không có máy quay nào ngoài một chiếc máy của chính mình. Ở đó, một pha vào bóng tương tự không được phát lại, không được soi khung hình, và không có phòng VAR nào để hỏi. Nếu kỷ cương của bóng đá Việt Nam chỉ được siết ở nơi có đủ camera, thì nó đang siết vì có người nhìn, chứ không phải vì có luật.

Kết

Giá trị của một cầu thủ không nằm trên bảng giá, mà nằm ở những gì họ dám đòi lại. Với Nguyễn Đình Bắc, thứ anh dám đòi lại hôm 20/9 chỉ là một bắp chân nguyên vẹn.

Trong đêm dài nhất, tôi học cách nghe tiếng thở của khán đài trống. Khán đài đó không gào lên đòi thẻ đỏ. Nó chỉ chờ xem, lần này, những người lớn có thật sự chịu gọi tên nhau hay không.